«

»

Май 15

Ку Клукс Клан

1865-нә сори декабри 24-дә, Ибыә Әмерикә Штатонәдә шәһрвандон ҹанги сә бе бәпештә ды-се манг дәварде бәдигә чы Һајми орду шәш кәс сәрбози сохтышоне штат Теннесси гәдә шәһрон гыләјнијәдә мәхфи тәшкилот. Пешы әв мәшһур бе дынјоәдә де Ку Клукс Клан (ККК) номи. Бә вахти ҹанги кисиб кардә Һајмәдә жәго тәшкилотон вејән быбон, мәһз ККК чәвон һәммәјсә мәшһурә гылә бе.
“Һајми нычијә даст” (тәшкилоти узвон жыго вотејдәбин бәштә) ды-се кәрә выло бе, әмма һар сәфә Әмерикә әјомон пебырәдә быә, ҹәмјәти де авәву тови дәгиш быә вахтонәдә озавзијәј. Жыго ләзонәдә ККК пегардедәбе бә гыләј авжор ҹәмјәти чә поә дастәдә ки, әвон дәгишијон тәрәфдор бејдәбин.
Һәммәјсә веј певыло быә версијә жыго иддо кардејдә ки, ККК ым номыш сә бә тәһриф быә јунанә kuklos сыхани шәрәф; ә сыхан “мәрә” мәно дојдә. Тосә шәһрвандон ҹанги Һајми университетонәдә быә популјарә тәләбә боәтијон гыләјни ном жыгобе: Kuklos Adelphon. ККК тәсис кардә шәш кәси гыләјни ҹывонәти вахтонәдә бы боәтијәдә быәбе, һәтто әхзыш кардәбе чә тәшкилоти кали тәғдиси ритуалон.
Пеш Шәһрвандә ҹанги  һајмыжон вәзјәт веј гонбе. Бы әјоми вотејдәбин Һајми Реконструксијә әјом. Чы штатон иғтысодијот тәнәззуләдәбе, сывој ҹанги кисибкорәти, һәмән панбә ғыјмәтон веј егынијәбин сару, плантасијонәдә мыждырә зәһмәти сәнибәтон сохте зәрурәт бешәбе бә мијон.    
Тәғрибән тосә 4 милјон навконә ғулон озодишон сәј ијән шәһрвандәти һәхон, ымән тәһғир һисоб бејдәбе бо мыһофизәкорә һајмыжон. Һајмыжә елитон норозијәти кардејдәбин иглә бә ғуләти ләғви не, һәмән бә сијопустинон һәхон дејәвон и карде. Косибон норозибин чәјку ки, әвон рәғобәт бардәнинбин мыждырә зәһмәти выжорәдә де оходи сәкәсон.
Сывој ыми, фактик һакимијәти һајми штатонәдә пеш ҹанги иминә әјомонәдә бә жимон дәвонејдәбе кобәсоныжон һәрби администрасијә, бымијән һајмыжон дијә кардејдәбин гәтыми ғәзинә.
Әвон ашти беј фикәдә ныбин де жыго вәзјәти, әве әлбәһол пеш ҹанги пәјдо бин чандә гылә мәхфи тәшкилотон, әвон мәғсәдышон ноәбе ыштә навәдә ки, мыборизә быбән де кобәсоныжон бәвон де авжори зуј епуштә ғајдә-ғанунон.   
ККК узвон клансмен вотејдәбин бәштә, јәне “клани одәмон”. ККК хәјли демократик гыләј тәшкилотбе, әјо һестбин ҹәмјәти ныфузинә ијән әрбобә узвон: һакимон, вәкилон, әрбобә зәминдорон, һәтто ҹәмјәти ыштә хункорә инстинктон тәмин карде пијә бәрмалә һырд-хәшәлон. Әмма клансменон вејни һајмыжон ләшғәрон навконә сәрбозонбин. Һәрбкорон дәшејдәбин бы тәшкилот ки, ыштә рыки бешун кобәсоныжонку.
ККК анә ејни гәтејдән де расизми ки, веј одәмон бовәмандин ки, клани мәғсәд сијопустинә мәхлоғи сахт-сахти ғыр кардеј ијән ғулдорәти бәрпо кардеје. Әмма ым жәго ни. Иминә нубәдә ККК инғылоби тәшкилотбе, чәј сәр мәғсәдән де кобәсоныжон һакимијәти, де Һајми Реконструксијә әјоми иминә соронәдә бәрғәрор быә режими мыборизә бардебе.
Һәмән ККК лидерон ыштә навәдә вәзифә нојдәныбин ирғи камијон ғыр карде јаанки ғулдорәти бәрпо карде. Әвон розибин ки, бә сијо ками мыәјјән һәхон едаштын, әмма һәкәмбин ки, һич ҹурә ҹәвон һәхон бәробәр ныбун де сипијә ирғи одәмон һәхон. Әвон һәмән әксбин бәј ки, бә зинә ғулон сәчынонәдә сәдо дој һуғуғи быдән ијән әвон авжор быновнын.
ККК һестышбе гырд дәпушә сохтемон, һәмән “нәғыләчәмә” ијерархијә. Бә лонон рәһбәрон, бә ијерархијә мывофиғ, ном дојдәбин Јолә әждәһон, Јолә тиранон, сеһркорон, вампирон ијән ҹо. Әмма әсыл һәғиғәтәдә ККК һич вахти мәркәзинә тәшкилот быәни. Чәј лонон вејни мухтарбин, мәркәз нәзорәт крадејдәныбе бәвон. Веј вахти ым лонон сәбәсожә тәшкилотон бејдәбин, чәвон бејдәшонбе ыштә ном, ККК ном бешәбе вотәјнә, әвон симвалик новнејдәбин чәј номи. Әмма че ККК вејнә тәшкилотон номон фәрғин бејдәбин. Әве тәшкилоти рәһбәрон нәзорәт зынејдәныбин карде бәвон, чәвон һар гыләјни дештә зынәј һәрәкәт кардејдәбе.
ККК лидер һајмыжә Натаниел Форрестбе. Сыфтә-сыфтә ечын гәтәшонбе ки, мәшһур генерал Ли – Шәһрвандә ҹангәдә һајмыжон ләшғәри сәрдор бәбе тәшкилоти јол, әмма тәшкилот бәрмалә бә һукмәти әксбе вотәјнә, Ли бәштә маныш зынәј бә кобәсоныжон доә сыхани дәгордыније, чумчыко әј вотәшбе ки, ҹанг нибәкарде бәчәвон вәјнә.

Ксенјә Шереметјевә

Источник: https://www.youtube.com/watch?time_continue=103&v=o91jejpUlDI

Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *

Можно использовать следующие HTML-теги и атрибуты: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>