«

»

Фев 04

«ӘЛИ НАСИРИ КЫШТЕЈ» ӘМӘЛИЈОТ

Чәмә чандә ҹывонә Билә чымы нывыштә иминә очерки һанде бәпештә, хәјли норози мандән чымыку. Бәмы нывыштејдән, занг кардејдән, вотејдән ки, “Миәллим, ыштән һежо тәләб кардејдәшон ки, “номир бывот!”, әмма ыштән нывыштејдәнишон. Бочи?”. Һәрчәнд ки, чәвон ҹәвобәдә нывыштыме ки, “Ым хуни мәсәләје, ном әбыни гәтеј”, мәвужи, әсәрыш ныкарде чымы сыхани, әвон һежо ыштә вотәј вотејдән! Аз чок дәрәсејдәм ки, чымы есә ијо нывыштәјон хош нибомен бә веј толышон, лыбут печокнијәкәсон бәбен, норози мандәкәсон бәбен, сә-сыханән кардәкәсон бәбен! Әмма, мәвужи, ым чымы еғволе, Хыдо жыго нывыштәше! Һандәкәсон јодәдә бәбе, 1993-нә сори ијулә манги 3-дә бә Ланкон иминә кәрә омә ружику вотәме ки, “рә-ди гыләј хонәхо бевәҹ быәнине бы коәдә, чокиш әве, быдә аз быбум ә хонәхо!” Вотәме ки, “чәш кардеј лозим ни че просесон ијән һодисон охој, чумчыко охојәдә, һарчи сә бе бәпештә “ростәвожон” веј пәјдо бәбен, бәштә синә жәкәсон веј бәбен, ыштәни бә софи бекардеј пијәкәсон веј бәбен, гыно һәммәј бә ҹо одәмон гиј шодој пијәкәсон, ыштәни Суфи Сәјд Әли ғәзинә едаштәкәсон веј бәбен. Һар коәдә, һар мәмләкәтәдә, һар хәлғи тарыхәдә жәго одәмон быән, жыгошән бәбен. Әмма ымән һәғиғәте ки, ком хәлғи лап сыфтәку Һәхи рош гәтәбу, ком хәлғи һәғиғәтыш тәләб кардәбу, ыштәнән һежо һәхыш вотәбу, ыштә сәһвон ијән нырәсәјоныш епарчынијәшныбу, вахтәдә сыханыш бәрмалә, бә димыш вотәбу, бә мерди – мерд, бә номерди номердыш вотәбу, ә хәлғ һежо бә нав шә, озавзијә! Ком хәлғи ду-тәлбисыш выжнијәбу, һежо ыштә сәһвон ијән нырәсәјоныш епарчынијәбу, һежо һәрәкәтыш кардә ки, “кәј сыри бә би беныкә”, ростә сыханыш, һәғиғәтыш огәтә, ду-тәлбиси дәчыкијәбу, мылхәс, ыштән-ыштәныш бә даст дәноәбу, ә хәлғ һежо кычылони быә, ружбәруж бәнә Мығони кырә бә пешы шә!”
Ымијән мәхсуси бә һандәкәсон нәзәр быросным ки, бы 25 сори дыләдә кејнә муј намтә гардәмбу ыштә һәмон принсипонку, һәғиғәтым огәтә, чәшым ви кардә бәј, һәхым вахтәдә вотәныбу, пешы һежо ыштәнымән чәј әзјәтым кәшә, бәчәмә хәлғи милли-озоди ҹангијән зијон гынијә!
Әве, ымруж, ыштән-бәштә хәјли но-пегәт карде бәпештә, бә ғәрор омәјм ки, бынывыштым чә очерки идомә! Һежо ијо ымијән бывотым ки, Әли Насир есә һәхи дынјоәдәј, Хыдо шо быкә чәј руфи! Насири ном гоне, шәхсән бомы мығәддәсе! Әве, гирәм иглә ду бынывыштом бы очеркәдә, быдә Мир Әли Насири Ҹәдд бызны демы!

Насири мијоно пегәтеј че хысуси хыдмәти органон гыләј јолә әмәлијотебән. Иминә очеркәдә нывыштәмбе ки, Озобижони хысуси хыдмәти органон ды кәс һәмко де Шаири иҹо омән бә Москвә, “мышоијәтышон кардә” Әв. Интаси ым веј јолә сыр ни ки, Һукмәти хысуси органон нәзнин Насири бә Москвә вығанде, әвон бә кијсә асбардәнинбин ки, де тәһәри Шаири рози еғандын ки, Әв бо бә Москвә! Әвымән нывыштәбе ки, Шаир бәмы занг кардеәдә, ым мәсәлә һәни һәлл быәбе, јәне Шаир рози быәбе ки, бо! Иглә мандәбе ки, аз ыштә рај быдәм! Азән ыштә рај дој бәпештә, Әј әлбәһол һыријәше ыштә билет, 2-3 ружи бәпештә омәј! Билети һырије бәпештә, и кәрәшән занг карде, һәмон шәхс ижән Чәј тонобе! Ымони нывыштејәдә мәғсәдым әве ки, быдә һандәкәсон и кәрән әмин быбун ки, чәјку бәнав быә просесонку чымы һич хәбәм быәныбе! Мәһз бәчымы кә омеј фикирән ҹо одәмон (Әли бәмы нывотыше ки, бәчымы кә омеј идејә ки тәклифыш кардәбе Бәј!) вотәшонбе Бәј, чумчыко Әли навко һич быәныбе чымы кәдә, чыконҹо әзни зыне ки, “вырәм һесте”? Јәне, жыгошон кардәбе ки, Әли мәһз чымы оно бо! Ымијән бывотым ки, Шаир иминә кәрә бәмы занг кардеәдә, де скајпи гәпымон жәј, бәвәдә Чәј тоно и кәсән һестбе, әвән шојде! Гирәм еһтијоҹ быбо, әвән тәсдығ бәзне карде чымы ым сыхани! Әли ијо оме бәпештә, мы Чәј зывоно мәсәме ки, һол-ғәзијә чокнә быә!
Москвәо Адил Нәсирови де Мурвәт Ғырбонови зангышон кардә бә Әли, һәкәм мандән ки, “Шаир, бој бә Москвә, тыни нишо быдәмон бә һәкимон, мыолиҹә быдәмон карде, ышты ше-омә ијән мыолиҹә харҹијән әмә ыштән бәдомон!”
Әли ым мәсәлә ыштә хыјзонәдә мәслоһат кардеәдә, чәј һәмроән, зоонән мәслоһатышон зынәни ки, әв бо бә Москвә! Шаири рукә зоә бәмы занг кардеәдә, вотыше ки, “әмә Бәј вотымоне ки, чәмә пулымон һесте, лозим быбу, тыни бәвғандемон де бә Исраил, бочије Москвә?” Әли бәштә хыјзони вотәше ки, мәсәлә пуләдә ни, “чымы боон” сәдо кардејдән мыни бә Москвә, һар харҹијән ыштән бәдон!” Әмма хыјзони рајыш доәни! Нәтиҹәдә Әли “не!” вотәше бә занг кардәкәсон!
Бәвәдә “план Б” бә ко дәшә! Бә Әлишон вотә ки, “һәм тиҹорәт быкә, һәмән зијорәт! Ты чәмә һәммәј Сипиришиш, һәмәкәс бәшты сыхани пемандејдә, бој, һәмән ијо гырдә бәбемон, дуст бәкардемон чәмә толышә лидерон, вәһдәт бәбе чәмә һәрәкотәдә”! Бә Әлишон вотә ки, “Бокујо Меһдибәгән боме деты, Әләкрәмән боме Нидерландо, ијо быәкәсонән гырдә бәбен, мәшвәрәт бәкардемон, Тынән ыштә сыхани бәвотеш, мәсәлә һәлл бәбе!”
Иминә очеркәдә номым гәтәныбе, һәмән нывыштәмбе ки, “Әли вотыше, “фылонкәсән” боме демы”. Есә чәвон һәммәј номи нывыштејдәм: Әли бәмы вотыше ки, “Меһдибәг демы боме”. Вотем, лап чок! Пешы воте, “охо и кәсән боме, бәј чич вотејдәш?” Воте, “Әләкрәмән Нидерландо боме!” Вотем, “Шаир, лап сыфтәо бәты вотымехо, Ты навәдә бој, ышты думо лап чымы хуни дышменән дәшо бә кә, чәшонсәм вырәш һесте!” Хәјли шојбәсә бе!
Әмма билети һырије бәпештә бәмы занг кардеәдә, вотыше ки, “Меһдибәг омејдәни, вотејдә ки, пулыш ни!” Ијо оме бәпештә мәлум бе ки, Әләкрәмән нибоме! Жыгонә, Әли омәј чәмә кәј.
Маштәнә ружи 20-30 кәс толыш гырдә бимон чәмә гыләј толышә зоә ресторанәдә. Һәм бә Әли сәлом омәбин, һәмән пулышон гырдә карде бо Әли мыолиҹә! Һежо әјоән Адил Нәсирови вотыше ки, “аз беком, пулым ни”. Мурвәтән әјобе, әмма, имон азизе, нызнәме, әј пулыш дој ја не?
Жыгонә, Әли дәманде боштә анализон дој. Һаруж толышә ҹывонон омејдәбин Чәј тоно, јаанки шәһрәдә гыләј вырәдә гырдә бејдәбин Бәчәј сә. Аз ҹәми и кәрә жәго мәҹлисәдә бим, әвән, нывыштәмбе, һәмон ә Кузминкә паркәдә! Мандә вахтон аз кәдә мандејдәбим, пат-пеш кардејдәбим бо Шаири!
Шангоән чәмә кә һежо пур бејдәбе де толышон, шәвнышт кардејдәбин де Шаири! Әвон һәммәј ше бәпештә, һытеј вахт ки омејдәбе, “Кәрәми бәмә гәтејдәбе!” Әли ки ыштә сәј нојдәбе бә болышнә, һәхту гәтејдәбе чәј хыртә, тоснејдәбе Әј! Һыте зынејдәныбе, азән тосә маштә оғо мандејдәбим!
Ружон гылә-гылә дәвардин, пыч-пычон, ғыјбәтон бино бин. Әвони һәммәј нывыштејдәним, иглә мәсәлә ғејд карде воҹиб зынејдәм. Исмаил омәј, воте, “Мурвәт де Адили мәһоли хәробә кардејдән ки, һичмәсә, “Миәллими Әлиш вардә ки, дечәј комәги реклам быкә ыштәни!” Исмаили вотәшбе ки, “зә, шымә чокнә одәмишон, ә мерд нохәше, Мәллимән бәнә корпә әғыли мандә чәј хыдмәтәдә. Шымә и ружән чәј но-пегәти әзынишон карде! Мадәм жыгоје, быбән Әли бәштә кә, и руж бымандән чәј хыдмәтәдә!” Адили вотәшбе ки, “һәмром ко кардејдә, әзыним”, Мурвәтијән де ҹо вонә бә гијыш гәтәныбе!
21 руж Әли манде чымы тоно! Ружи шанго толышон һәммәј ше бәпештә, озывон омәј:
-Зә Деғыж, ым чокнә које, чыврәј толышон һич гыләјни мыни бәштә кә меһмон сәдо кардејдәни!
-Шаир, боты ками кардејдән чымы патә хорәкон? Ја чәвонсән тәминә хорәк бәпатен әвон боты? Ым чы гәпе, мәкә жыго гәпон чок ни!
-Зә, ты ыштән зынејдәш ки, чымы һардәј чанә бејдә? Аз һич хорәк һардејдәм ки, ләвә даве быкәм? Ижән Хыдо бәты комәг быбу ки, мәҹбур кардејдәш мыни, азән ијо ғычи нун һардејдәм! Мәсәлә молјәт ҹојехо!
-Чиче, бывот, быдә азән бызным!
-Мәсәлә бымәдәј ки, ә одәмон ыштән мынышон сәдо карде, вотышоне, “ышты һар харҹ бәчәмә гиј”! Аз чәвонку пулым пијејдәни, сәғбун чәмә толышон ки, вабәзијод пулышон доә бәмы! Әмма ымон гыләј һышкә тәклифән кардејдәнин бәмы, ымән гон омејдә бәмы!
Тикәј сә-сыханым карде бәј, чы мәсәлә сәпе жыгоән дәвардимон.
Ымијән бывотым ки, Әли ијо быә мыддәтәдә, нывыштәме, Исмаил де Али шәв-руж Чәј но-пегәти кардејдәбин, мандә толышон дыләдә иглә Мәзаһир Әһәдови (Хыдо чәј бымијон рәһмәт быкә!) зангыш карде бәмы, воте, “пијејдәме ки, Әли меһмон быбу бәмы!” Чәј бәнав ә и кәрә омәбе Әли тоно бәчәмә кә! Бәј вотыме ки, “Мәзи, чымы етирозым ни Әли бәшты кә бо меһмон оме, әмма охо ты зынејдәш чәј тази, бәлкәм еһтијоҹ ныбу һич?”. Мәзи вотыше, “Әли ком һоләдә быбоән, чымы ғәбулыме!” Омәј бардыше дештә машини Әли, шанго ижән вардыше бәчәмә кә.
Хосә һандәкәсон! Бә һички ноһәхә шәр ғандеј фикәдә ним! Һичкику шәкбәлу бе фикәдә ним! Һарчи чокнә быә, жәгомән нывыште! Быдә һар гылә һандәкәс ыштән нәтиҹә бекә боштә! Иглә ыми вотәниним ки, Әлишон бо кыште вардәбе бә Москвә! Хыдо бәчымы, бә Исмаили ијән Али димиш дијә карде, вахтәдә хәбәдо бимон мәсәләку, Әлимонән перохније, ыштәнән перәхәјмон рысвојәтику!
Охојәдә ды се кәлимән бынывыштым. Мәсәлә бымәдәј ки, чандә вахтонин чандә кәс толышон чымыку норозијәти кардејдән ки, “бочи аз и бејдәним де ҹо “толышә лидерон”? Чымы нывыштәјонку нәтиҹә бекардәкәсон, жыго зынејдәм, сәбәрәсен мыни! Ымружнә ружәдә кали толышон Адил Нәсирови едаштејдән бә хәлғи бәнә Москвә толышон Мәдәни-милли мухтаријәти јоли ғәзинә! Ни жәго гыләј Мухтаријәт, ыми бызнән! Бәвотешон, бочи ни, охо һестбе!
Бы вырәдә сыхани едаштејдәм бә Исмаил Шабанови: “Бәмы вотышоне ки, Адили ә Мухтаријәтыш бә пенҹ һәзо доллар һәватә бә Озобижони Москвәдә быә сәфарәти! Сыхани рости, аз ым сыхани мәсеәдә, хәҹоләтику акым карде!” (Бо нывыште сыханон вејин, әмма һәлә ки әвони һәммәј нывыштејдәним! Бы Русијәдә быбу, ја Озобижонәдә, јаанки ҹо мәһоләдә жијә веј толышон һәхәдә веј һәғиғәтон һестин, һәмән әвон иглә бәмы не, бә чандә кәс ҹо толышонән чок мәлумин, әмма һар гылә толыш бәштә имони ијән әғидә, бәштә тәрбијә ијән мәнәвијоти мывофиғ жијејдә бы фани дынјоәдә! Ымијән бывотым ки, Исмаил Әләкрәм ни ки, бә һәшә быжәны ыштә вотә сыханон! Чумчыко әв ә сыханон вотеәдә, камику и кәсән һежо чәмә тоно быә, јәне әв че Хыдо шојде!)
Әмма есә ә сыханон вотә, һәғиғәти зынә Исмаил иглә сурфәдә ныштејдә де Адил Нәсирови ијән Мурвәт Ғырбонови ки, быдә бывотын, толышон иҹон! Ым каме вотәјнә, һәлә пијејдәше, азән дејәвон быныштым бә сурфә! Әве, ижән вотејдәм бә ҹәми толышон: Чымы де жәләвонон бә иглә сурфә ныште фикым ни, һич вахтијән нибәбе!

Фәхрәддин Әбосзодә

Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *

Можно использовать следующие HTML-теги и атрибуты: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>