«

»

Янв 11

Павел Судоплатов диверсантон дәдәје

Чы Украјнә вилојәт Запорожеси гәдә шәһр Мелитополәдә вејәғылә хыјзонәдә 1907-нә сори бә дынјо омәј Павел Анатолјевич Судоплатов. Нуперәсә вахтонәдә бәчәј даст егыније Николај Иванович Бухарини “Инғылоби әлифбо” китоб. Инғылоби идејәонку бә илһам омә донзә синәдә зоә тәргыш карде ыштә кә де чәвон шәһро дәвардә Сыә Орду аспоә дастә. 1921-нә сори Павел Судоплатовышон вығанде бо ко карде телефонисти ијән шифрәкә ғысмәдә; жыгонә бино бе чәј хыдмәт довләти бетәһлукәти органонәдә. 1932-нә сори әвышон овоштыније бә хариҹи кәшфијот. Сыфтә әј кош карде курјер ијән ғејри-легал агент, чәјо рәјрә бә нав ше хыдмәти шындыәдә. Әнәһој дәныварде, дәмандин бәј асбарде тәхриботон, кәшфијоти әмәлијотон тәшкил карде. Чәј номышон мәхфи карде, сывој чәј незә авлодон ијән барзә рәисон, һички зынејдәныбе чәј һәхәдә. Ҹәсусә мәлумотон жијәдә әв имзо нојдәбе “Андреј”.
Судоплатови бә вырә роснијә иминә әмәлијотон гыләјни украјнәвыжә милләткорон лидер Јевгени Коновалси мијоно пегәте бе. Чумчыко сәвети һукмәт тарсејдәбе ки, украјнәвыжә милләткорон јол бә коалисијә дәше әзни де фашистә режими. 1938-нә сори әвәсорәдә де ҹывонә тәләбә номи бә Конвалси незә сәһабон дылә дәшә Судоплатов бә рај омәј деәј бо виндемон кардеј. Молағати вырә номәлумбе тосә охонә ләзи. Охој молағати сәш гәте че Канавалси жијә Һолландијә шәһр Роттердами гыләј кафејәдә. Хыдоһафиз кардеәдә, Судоплатови доше бә украјнәвыжә полковники сәпеш Кијеви шикилон быә и ғоти ғәнфет. Тыпә сохтәј һестбе ғоти дыләдә. Хҹывонә зоә ше нимә саати бәпештә бә ко дәше ә сохтәј.
Хариҹо огарде бәпештә Судоплатови иминә кәрә виндыше Лавренти Беријә. Әј тәғрибән чо саат парсәше чәјку бә Коновалси вәјнә дәвонијә быә әмәлијоти тәфсилотон. Чыми бәпештә тәјин кардышоне Судоплатов че Дылә Коон Хәлғи Комиссарәти (ДКХК) хариҹи пәрдиси рәиси мыовин. Әв дәманде бо мышғол бе де хариҹәдә ҹәсусә шәбәкә сохте.
1938-нә сори дәмандин бо ДКХК тәмиз карде. Хариҹо бә пешы сәдо кардә быә ҹәсусон бә исә егынин бә һәбсхонә, һәмән че Лубјанкә әмәгдошон гылә-гылә дәмандин бо гин бе. Судоплатовышон сару еғанде вәзифәдә, әмма әнәһој дәныварде, ижән тәјин кардышоне әв Довләти бетәһлукәти комитә сәр рәиси мыовин: Иосиф Сталин бә ғәрор омәј ки, дивон быгәты бәштә канә партијә дышмен Лев Тротски, һежо ијоән бегули бе ки, ым әмәлијоти асбарде әбыни сывој Судоплатови бә һички.
Судоплатов дәро гыније бә Лев Тротски жијә Мексикә, дештә һәмфикир Рамон Меркадери тәшкилыш карде “Бә шири нечи” номәдә әмәлијот бо Тротски мәһв карде.
Лев Тротски ыштәни һәхәдә әмә гәп бәжемон бошмә ҹо гыләј бәрномәдә.
Дыминә дынјо ҹанг бино беәдә, бә Судоплатови асбардышоне һәмә кәшфијоти-тәхриботи коон. Әв мышғолбе де ишғол быә зәминонәдә бо ҹәсусон шәбәкә сохте ијән де дезинформасијә певыло карде, һәмән че алманон кутәдә де тәхриботон ијән партизанә ҹанги тәшкил кардеј. Де мәғсәди ДКХК-дә тәшкилышон карде Хысуси тәјинотинә әлејдә мото-ғандә бриғәдә, јәне есәтнә Хысуси тәјинотинә дастон сәләф. 1941-нә сори алманон лап нез омеәдә бә Москвә, судоплатови әмрыш сәј ки, де һар воситә бејдә-быбу, мыдофиә быкә
појтахти мәркәзи ијән Кремли, чәјоән де Беријә шифоһи сәрәнҹоми, минә дәвошты бә шәһри. Чандә ружон дыләдә Судоплатови одәмон минәшон дәвоште бә вағзалон, метро стансијон, ҹадон, кали һукмәти бинон ијән шәһрикәно боғи кәон. Бә шәһри тыпније еһтијоҹ ныманде, интаси бинон һәммәј минонку тәмиз ныкардышоне. Мәсәлән, һоспитал “Москвә” жијәдә ноә быә тратилышон тәсодуфән пәјдо карде әнҹәх 2005-нә сори.
ДКХК 4-нә идорә рәһбәр ко кардә Судоплатови тәшкилыш карде тәхриботи фәолијәт бә Ғафғазәдә быә алмани ләшғәрон вәјнә де алмани кәшфијоти стратежи рәдиоһәнәкон комәги.
Сталингради әмәлијоти ҹәлҹәлијә вахтәдә әј әмрыш сәј Беријәку приоритет һисоб быкә атоми проблеми ијән хариҹәдә атоми бомбә һозы кардә алимон һәхәдә информасијә сәј. Курчатови вотыше 7 гылә ән мыһумә мәркәзи ијән 26 кәс алими ном ӘИШ-дә, иыһумбе чәвон кардә коон һәхәдә информасијә. Судоплатов дәманде бә ко. Чәј Ингилтәрә ијән ӘИш-дә быә ҹәсусон шәбәкә бә даст вардыше мәхфи информасијә ијән мәхфи сәнәдон атоми енержи һәхәдә нијонијә мәғалоно, нәтиҹәдә ССРИ-дә бомбәшон сохте 4 сори дыләдә.
Де ДКХК ҹо гыләј барзә мәнсәбинә әмәгдоши – ВИктор Илини иҹо Судоплатови тәртибыш карде бә Һитлери суи-ғәсди план, әмма әј бә жимон дәвоније мымкун ныбе.
Һәни пеш ҹанги, 1946-нә сори августи 23-дә генерал-полковник Виктор Абакумови имзош карде пәтә бә Сталини ном, әјо әј хаһишыш карде санксијә бо украјнәвыжә инғылобкор Александр Шамски ләғв карде һәхәдә: “Шумски әлбәһол мәһв лозиме кардеј, әмма дечәј һәбси украјнәвыжә милләткорон нәзәри ҹәлб ныкәмон вотәјнә, мәғсәдимывофиғе ки, әј ләғв быкәмон, һәбс ныкардә”. Сталини бәгәмыш карде, чәј рај жыго бе: “Бо ым вәзифә бә вырә роснијеј тәшкил бејдә оперәтивә груп де “Андреј” сәдә бе шәрти”.
“Андреј” Судоплатови мәхфи ләғәббе, әј һозыш карде, чәјоән имзош краде 1946-нә сори сентјабри 6-дә әмәлијоти план де “Хорек” кодә номи. Әвышон иҹро карде сентјабри 18-дә Саратовәдә. Шумскишон ләғв карде бә Кијев шә ғатәрәдә.
Сталин марде бәпештә 1953-нә сори бино бин һәбсон – сыфтә Беријәшон һәбс карде, чәјо чәј силоһдошон. 50 кәсику иборәтә групәдә Судоплатов 8-нә нумрәдәбе. Әвышон һәбс карде чәј кәбинетәдә әјнә ружи 1953-нә сори августи 21-дә.
Судоплатови һукман бә гуллә жәнинбин, әмма әј фикирыш карде жыго гыләј шемон. Гирәм де фатхәши имтино быкош бә парсон ҹәвоб дојку, ејни вахтәдән бә нијони хорәки шодош, бәвәдә ды-се һафтә бәпештә одәм овыкијејдә, бәвәдә һәрби һәким мәҹбур бәбе тыни бывғанды бә һәбсхонә лазарет. Ым чәм бәј омутәшбе чәј устод Сергеј Шпигелгласи – хариҹи кәшфијоти јол, чәј навконә рәис.
“Дуглас” номи жијәдә һәрәкәт кардә Сергеј Михајлович Шпигелгласи, ыштә нубәдә, фәол иштирокыш кардәбе Сталини террори кампанијәдә, чә ҹумләо, сәвети хысуси хыдмәти органон әмәгдошон дыләдә бә дышмени тәрәф оваштәкәсон ијән оныгардәкәсон ләғв кардә әмәлијотонәдә.
Шпигелглас ко кардејдәбе Фовғәлодә комиссијәдә 1920-нә сорон сыфтәку. ФК әмәгдоши ғысмәдә әв де оперативә групон бешејдәбе бә Русијә Һајми, Ғәрби ијән мәркәзи шәһрон ијән рәјонон, иштирок кардејдәбе әксинғылобә ғыјомон ијән суи-ғәсдон етоснејәдә, бә
әксинғылобә тәшкилотон мәнсубәтијәдә шәкбәлу быә одәмон бә дим бекардејәдә. 1936-нә сорику әв мыовинбе ССРИ ДКХК хариҹи пәрдиси рәиси. Британијә тарыхнывышт Доналд Рејфилд жыго һисоб кардејдә ки, Шпигелгласи 1937-1938-нә соронәдә кардә “хунинә ијән әнәтәклифә” һәрәкәтон сәбәб бин бә ССРИ де Франсә ијән Исвечрә мыносибәтон бевәҹ бе.
Шпигелглас ејни вахтәдә мышғолбе де ғејри-легалә кәшфијоткорон һозы карде, дәрс дојдәбе кәшфијоти мәктәбәдә. 1938-нә сори позәдә әвышон һәбс карде де “хариҹи кәшфијотон әмәгдошәти ијән Тротски суи-ғәсдәдә иштироки” иттиһоми. 1941-нә сори јанвари 29-дә бә гулләшон жәј әв.
Әве, Судоплатови окош дој Шпигелгласи вотә чәм, һәкимон бевәҹ зынәшоне әв бә тәјғати, ношоне әв бә нохәшхонә. 1954-нә сори ружон гыләјәдә әј дығғәтыш сәғанде бә гыләј ружномә; бәј хыдмәт кардә тиббә додо пепуштәшбе әв бәштә китоби. Пәтәдә нывыштәшонбе че Беријә ијән чәј силоһдошон бә гуллә жәј һәхәдә. Судоплатов осәмәј ки, чымибәчәтонән нохәш нишо доәнине ыштәни, демијән вахти дыроз кардәнине. Есәнә сәфә тиббә додо пепуштәшбе бәштә китоби гыләј канә номә. Дијәроә авлодә мојнә нывыштејдәбе ки, “пијәмердышон ифшо карде кәлхозәвонон умуми иҹлосәдә, мыһосибон јавә һисс кардејдән ыштәни, ширкәтәдә шәроит һежо жәгонәје, әмма пул вәс ғәдәрәдәј ки, һарси идомә быкәј”. Судоплатов сәрәсәј шифри мәно. Че партијә ХХ ғурултајәдә Хрушови ифшош карде Сталини шәхсијәти пәрәстиш, һыкмышон бекардәбе де Беријә кој әлоғодор һәбс кардәкәсон вејни һәхәдә. Есәнә ружномә ҹилдәдә пәјдо бе че Молотови ијән Кагановичи истефо һәхәдә. Бәвәдә Судоплатов фамәј ки, шәроит быно дәгиш быә.
Хәјли бәпештә әј зынәше ки, информасијә де жәго чәми дој песохтәшебән чәј һәмон тиббә додо де пули бә даст сә жени. Чәј жен – Еммә Кагановә, һәмән Суламиф Кримкор ко кардејдәбе че ДКХК Мәхфи-сијоси ијән хариҹи пәрдисонәдә. Ғејри-легал ҹәсуси ғысмәдә әј чандә кәрә иштирокыш кардәбе хариҹи әмәлијотонәдә.
Дәвардә кәшфијоткор, диверсант, че ДКХК әмәгдош, һәмән ССРИ ДКВ генерал-лејтенант сыфтәку тосә охој кәшәше ыштә һәбси мыддәт Владимири һәбсхонәдә, әјо әв раст омәј бәштә дустон ијән дышменон. Чәјку се камерә бә тонәдә ныштејдәбе Сталини зоә Васили.
Судоплатов бә озоди беше 1968-нә сори августи 21-дә, ыштә һәбси сәросәр 15 сор бәпештә һәни нохәшин, овыкијә пијәмерди ғәзинә. Чандә сорон дырози әј мыборизәш барде ки, огордыны ыштә покә номи, әмма реабилитасијә бе әнҹәх 1992-нә сори, чәјо 4 сори бәпештә – 1996-нә сори марде.
Сәғбән ки гушон дој! Тосә омә виндемонон!
Ксенjа Шереметjевә

Источник: https://www.youtube.com/watch?v=l6i7O5GSxws&t=161s

Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *

Можно использовать следующие HTML-теги и атрибуты: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>