«

»

Дек 30

Гилгамеш II

Гилгамеш анә номдорә подшобе ки, шумерон әвышон ғәһрәмон карде боштә мифон ијән әфсонон. Гилгамеши игидәтијон һәхәдә поемонышон нывыштә ијән сәнибәтон нывыштә әсрон дырози иглә шумерон тәрәфо не, һәмән Ғәрби Асијә вејнә ҹо зывононәдә. Гилгамеш че ҹәми ғәдимә дынјо ғәһрәмонбе, әв һежо нәвејдәбе бә сәргозәшти, ҹигәмандә одәмбе, әмма әв фаҹиәви фигурбе, одәми ғуддәјнәти ијән де һар воситә мәшһур бе ијән әнәмардәти символбе. Һәмән ымон анә барзә фајәдәбин бәјку ки, есәтнә алимон һәни бәј дијә кардејдәнин бәнә реал шәхсијәти ијән подшо, әвон әј һисоб кардејдән әфсонәви персонажи ғәзинә.

Ыштә подшоәти сыфтәдә Гилгамеш табебе бә ғәдимә Месопотамијә шәһр ијән довләти һәрби сәрдор Киш Ага. Ага дештә сәфирон воситә тәләб кардејдәбе ки, Урук иштирок быкә Киши бино кардә ирригасијә коонәдә. Уруки сипиришон шурә тәклифыш карде бә Гилгамеши ки, әв табе быбу бә Ага ијән әмәл быкә бәчәј тәләби, әмма хәлғи мәҹлиси дастәк доә Гилгамеши имтинош карде табе бејку. Хәлғи мәҹлиси елоныш карде Гилгамеш ыштә һәрби сәрдор. Ага омәј дештә аспоә ләшғәри, сору омәј де ру Фәрати жапә, әмма чәј Уруки мыһосирәдә мәғлуб бин кишыжон.

Чәмә ерәку бәнав 2675-нә сори Гилгамеши елоныш карде Уруки сәбәсожәти. Жинә Месопотамијә сәпе һегемонәти дәварде бә Гилгамеши даст.

Чәјо Гилгамеши икардыше ыштә һакимијәти жијәдә бәнә Адаби, Ниппури, Лагаши, Умма ијән ҹо шәһрон. Гилгамеши ном гәтәә бејдә Туммали китобәонәдә (II һәзосори сыфтә) бәнә Туммали ниппурә пири ежәкәси ғәзинә. Әмма шәһр Лагашәдә Гилгамеши ежәше бәштә ном дәрвозә.

Ғәдимә Месопотамијә епик рәвојәтон едаштејдән бәмә чәј ән мыһумә ғәләбон ғәзинә Уруки шәһри дивон еже ијән бә Ливан бо ведрә до-чу варде кардә һуррәҹи. Жәго гыләј һуррәҹи һәғиғәтән бе-ныбе мәлум ни бәмә. Еһтимолән, һәғиғәтән ә сәфә быәбу, бәвәдә бә Ливан не, бә Елам быә.

Гилгамеши ном гәтә бејдә иглә Месопотамијә китобәонәдә не, һәмән Кумрани дасти нывыштәјонәдән: Гилгамеши ном һесте “Бырһозон китоб”әдә. Һежо ым мәтнон око дојдәбин Незә Шәрғи манихејә сектон.

Клавди Елиани тәғрибән чәмә ерә бәнав 200-нә сори нәғылыш кардә Аккадыжә Саргони һәхәдә әфсонә. Әв, молјәти етиборән, Гилгамеши дастони шикил дәгиш кардә быә формәје.

Ассуријә руһани Феодор Бар Конаи тәғрибән ч.е.б. 600-нә сори Гилгамеши (Глигмоси) номи гәтејдә Фалекику гәтәше тобә Ибраһими быә патриархон мыосир быә 12 гылә подшо номон дыләдә.

Дастони тәдғығ карде бинош кардә Ассуријәшынос Ҹорҹ Смити, јәне иминә кәрә ым дастони пәјдо кардәкәси. Мәһз әј иминә кәрә фәрзијәш бә нав доә ки, иминә кәрә ым дастонышон нывыштә Шумери зывонәдә Урукәдә. 1884-1891-нә соронәдә “Дастони” бә вахтиро мәлум быә һәмә фрагментон дәрҹ кардыше әмерикәвыжә ожгәвон Паул Һаупти. “Дастон” пәјдо бе бәпештә дәмандин бочәј мәтни ожгәвони карде. Ым кој бино кардәкәс Петер Иенсенбе. Әј дәрҹыш кардәбе Ассурә-Бабилә мифон ијән епик мәтнон транскрипсијә ијән тәрҹумон.

1930-нә сори Британијә ассуријәшынос Р. Кембпбелл-Томпсони ҹәһдыш карде ки, сәнибәтон дәрҹ быкә “Дастони” бә вахтиро мәлум быә фрагментон софә шикилон.

Дастони тәдғығ идомә кардејдә тосә есә, әв тәрҹумә быә бә вејә зывонон, һәмчинин бә уруси зывон. 1958-нә сори Парисәдә дәвонишоне бы дастони һәср быә бејнәлхәлғ конфранс. 2003-нә сори Британијә алим Ендрју Ҹорҹи дәрҹыш карде Дастони һәмән пешы пәјдо быә фрагментон һәммәј тәрҹумән әһотә кардә дыҹилдинә елми версијә.

1938-нә сори иминә кәрә чапышон карде Дастони бә алмани зывон тәрҹумә, мыәллиф Шоттбе. 1958-нә сори тәрҹумәш сә карде алманә ассуријәшынос Волфрам фон Зодено. Әј һисоб кардејдәбин бо алманә ассуријәшыносәти кләссикә. 2005-нә сори ассуријәшынос Штефан Маули вадоше чәј тожә тәрҹумә, мытәхәссисон барзә ғыјмәтышон дој бәј. Дастони тәрҹумә охонә редактә кардә быә версијә чапо кардә быә 2009-нә сори Волфанг Рјеллиги тәрәфо.

Чанә гылә тәрҹумонон ҹәһдышон кардә, есән кардејдән ки, де Дастони шери формә огәте шәрти әј пегордынын бә Авропә зывонон. Һестин чәј бә алмани, франсызә, ингилисә, һолландә, Данимаркә, фини, Исвечи, чехи, италјани, иврити, гырҹи, ермәни ијән уруси зывонон.

Бә уруси зывон Дастонышон иминә кәрә тәрҹумә карде Николај Гумилјови 1918-нә сори. Әј тәрҹумәш карде франсызә шәрғшынос Едуард Дорми франсызә зывонәдә чап кардә Дастони вариант. Бы вахти Гумилјови мәслоһатыш кардәбе

де Шумери ијән Ассуријә мәтнон мытәхәссис Владимир Шилејко; әј вәсәш нывыште бә 1919-нә сорәдә чапо бешә дастони.

Бә уруси зывон есәнә тәрҹумә кардәкәсән һежо Шилејко ыштән бе. Аккади зывони ијән мәдәнијәти чок зынә Шилејко тәдғығыш карде де Гилгамеши дастони әлоғодор ҹурбәҹурә мывзујон. 1919-нә сори әј, бәнә Ҹорҹ Смити ғәзинә, фәрзијәш воте ки, бә вахтиро әнҹәх Аккади зывонәдә мәлум быә Дастони быәнише Шумерә прототип, әмма ым фәрзијә ыштә тәсдығыш пәјдо карде әнҹәх чәј марде бәпештә. Дастони ыштә тәрҹумә Шилејко сәш карде 1920-нә сори.

Дастони бә уруси зывон тәрҹумә карде кош бә гиј гәте гыләј ҹо урусә алимијән – И.М. Дјаконовијән. Гумилјови тәрҹумәку чәј фәрғ бымәдәбе ки, әј тәрҹумәш карде дастон Аккади зывоно. Мәтныш тәҹһиҹ карде де гешә осә материалон, һәмән тәрҹумә филоложи ҹәһәто веј дырыстбе. Ым тәрҹумә чапо бешә 1973 ијән 2006-нә соронәдә. Әмма 2012-нә сори чапо беше чә тәрҹумә реконструксијә кардә быә версијә. Чыми мыәллифон Русијә Довләти Һуманитар Университети Ғәдимә Незә Шәрғи тарых ијән филологијә кафедрә һәмкоронбин.

Демијән әмә сә кардејдәмон Гилгамеши дастони һәхәдә ыштә бәрномә.

Ксенjа Шереметjевә

Источник: https://www.youtube.com/watch?time_continue=1719&v=UTLUOWXk-qI

Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *

Можно использовать следующие HTML-теги и атрибуты: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>