«

»

Дек 16

Әмә Анаһити ијән Нәнәј әғылимон

Чымы гирамијә боон ијән һовон!

Фолклорәдә ијән хәлғи бовонәдә адәтән мојнә банд кардедән бә шәјәтини, һәзо гылә гыно нывыштедән бәчәј ном, мәсәлән, вотедән “Мујон дырозин, ағыл кырт”, “Жени ағыл – сијо каги ағыл!”, “Жени ғандә кәј һич фәләкәон рост әзыни карде!”, “Жени выло кардә кәј һич Хыдоән ованд әзыни карде!”, “мәкри-зәнән” вотедән бәј! Әмма һәғиғәтәдә мојнә һежо символ быә хәлғи ијән милләти, чумчыко бәшәри һәммәј моә әве! Әве жен вотеәдә, һәммәјсә бәнав бә одәми јод омедә Инә сыхан! Бы дынјо димәдә һар мәхлоғән жиједә чәј һакимијәти жијәдә: әв һарчи хыванде, әв һарчи сәбәро кардедә, әв әғыл зандедә, әве меһиббәт, шојво ијән ғәм-ғуссә… тәсодуфи ни ки, Ислами мыборәкә Пејғәмбәр жыго вотедәбе мојнә һәхәдә: Ad-dunyā taht ul-iqdām al ummahāt, јәне “Вәшт чы нәнон лынги жијәдәје”.

Чочин ни ки, ғәдимијәдә чы фириштон вејни женбин. Хысусән ә фириштон ки, әвон јолјәти кардедәбин бә бәрәкәти, мәһсулдорәти, әғылзанде, тәбиәти, овон ијән рујон, хыјзони ијән ҹо.

Чәмә зывон бы мәноәдә уникал гыләј һодисәје! Чумчыко толышә зывонәдә чы моә номон һәммәј ғәдимә фириштон номонин. Мәсәлән, «инә» сыхан бә әмәл омә Авестәдә быә бәрәкәти, мәһсулдорәти, әғылзанде ијән ови фириштә «Анаһитә» номику.

Толышә зывон нујә Ирони зывонон дыләдә игләлијә зывоне ки, тосә һесте әјо һесте ым ном. Ҹо һич зывонәдә мандәни әв! Ермәни зывонәдә раст омә сыхан “Анаһит” ијән фарси зывонәдә быә “Наһид” софсојә женә номонин, јәне “инә” сыхани ғәзинә исм нин!

Чыјо бешемон быкомон, јәне бә нәзәр быстәномон ки, “толышон инә” вотедән бә “моә”, жыго бәбе воте ки, Анаһитә ғәдимијәдә “фириштә-инә” быә!

Бә јоләмо “нәнә” вотедәмон әмә. Әвән чы фириштә номе. Нави Асијә фириштә, чы фириштон моә ном ғәдимијәдә быә “Нәнәј”. Ым ном мандә Согдијә ијән Бактријә мәтнонәдә. Әвон бә әғылон веј вахти вотедәбин “Нәнәј-вандаг”, јәне “Фириштә Нәнәј нокә”.

Һа, чымы гирамијон, есә виндыоне ки, чанә барз быә моә мөвғе ғәдимијәдә толышон дылә`дә? Есә виндыоне ки, толышә зывонәдә Инә сыхан бешедә бә фириштон номи? Дынјо һич гылә ҹо хәлғи зывонәдә жыго чијон нин!

Бә мојнә аид ҹо сыханонән толышә зывонәдә һестышоне һежо жәго шәҹәрә. Мәсәлән:

Һовә – ғәдимә Ирони зывонәдә бәј вотедәбин *хвахар.

Кинә – ғәдимә Иронәдә бәј вотедәбин *кания- «жен, мојнә».

Һајми Толышәдә бә “һовә” вотедән “килә”, әмма ымән һежо ә “кинә” сыхане, интаси ијо гәдәликардә суффикс “-лә”, ымән әј нишо дојдә ки, ә сыхан бә әмәл омә “кинәлә” сыхано. Шымә зынедәшон ки, әмә бә кинә һәмән вотедәмон “кинәли”.

Бы групи аид быә сыханон дыләдә иглә “Додо” пешы бә әмәл омә.

Де һәјфи ки, ғәдимә Ирони зывонәдә быә *духта- сыхан мандәни есә чәмә зывонәдә.

Жыгонә, чымы гирамијә моон ијән һовон! Чәмә зывон сыбут кардедә ки, жен, мојнә һежо јолә һурмәтсојб быә толышон дылә`дә, әвон һәтто де фириштон и гәтәшоне әв!

Аз бә Хыдо бә ловәм ки, толышә мојнә һежо бәрәкәтманд ијән мәһсулдор быбу бәнә фириштә Анаһити дәныштә ру Фраздани! Чымы хосә һовон, орзу кардедәм ки, шымәһон быжијән озодә Толышстонәдә! Быдә шымә зоон Толышстони ләшғәри рәшадәтинә сәрбоз быбун, һәни хыдмәт ныкән бә тыркон довләти, шәһид ныбун чәвон роәдә!

Ыштә јодәдә огәтән, шымә чәмә Сәрзәмини, Толышстони побастишон! Шымә чәмә хәлғи дылишон! Чәмә зәмини хомәту шымәнишон!

Бо һар гылә толышә мерди Сәрзәмин ијән Инә ејни мәно доәнине! Мәһз бәшмә хото, бәшмә озавзије хото, ашишә жимони хото толышә мәрдә зоон һозын озод быкән чәмә Сәрзәмини, чәј һәвари быкәшын! Шымә һәрәбахт быжијән вотәјнә, ыштә әғылон ашиш-ашиши пероснән вотәјнә, бәвон чәвон ыштә Инә зывонәдә бәчәмә хәлғи номи дамә тәһсил ијән сәвод дој хото, пијәти вахти ыштә ов-авлоди дыләдә, дештә хәлғи иҹо де шојво быжијән вотәјнә, чәмә игидә зоон бә ҹангин чәмә Вәтәни роәдә!

Ыштә јодәдә огәтән: Шымә Анаһити ијән Нәнәј кинәшон, шымә гыләј јолә хәлғи кинәшон, чә хәлғи ајәндә вәбастәје бәшмә!

Чымы гирамијә боон ијән һовон! Чымы ымружнә бәрномә сәрловһә һанде бәпештә, мәвужи, шымә бә думот шишон ки, чич бәбу бәчәмә Лејла Додо? Бочи әв ымруж әнәхәбәдә гәп жәјдә чәмә мојнон һәхәдә?

Сыхани рости, чымы бы мывзу оварде сәбәб әве ки, мыни гырд нороһат кардедә гыләј мәсәлә. Әмма чәј һәхәдә гәп ныжәнә, әј бывотым ки, аз чандә гылә мәктубон сәјдәм чәмә мојнонку. Әвон нывыштедән бәмы ыштә дыли орзујон, ыштә дыли окардедән бомы, нывыштедән бәмы хыјзонику, чәмә хәлғи еғволику, чәмә Сәрзәмини ајәндәку, Толышстонику. Мојнон мердонсә веј нывыштедән бәмы…

Һежо бычыми хото аз бә думот шим ки, бини чәмә мојнон чанә чок зынедән чәмә сәрзәмини ғәди, нороһат бедән боәј, чанә веј пиједәшоне ки, озод быбу чәмә Сәрзәмин, чанә сәводинин әвон, чанә һәвәсинин бәчәмә милли-озоди ҹанги!

Һич бәштә тәсәввур әзынишон варде ки, аз чанә бахтәвәрим ки, чәмә һестымоне жәго мојнон! Охо мојнон чәмә милләти побастин! Милләт жије бәзне әнҹәх мојнон һымһымбәдә. Гирәм мојнә ғурбыш ныбо хәлғи дыләдә, жије әзыни әв, бебәше тарыхи сәһнәо! Аз һандеәдә чәмә мојнон нывыштә мәктубон, фәхр кардедәм ки, чәмә хәлғ анә веј һурмәт нојдә бәчәмә мојнон, моон, кинон, һовон!

Бәмы бәнә журналисти, телевизијә журналисти, зывоншыноси, һәлбәттә, хош омедә чәмә мојнон бәчәмә телевизијә, бәчәмә зәһмәти нишо доә мәрағ: әвон чы хос ғејд кардедән чәмә бәрномон нуансон ијән инҹә вырон! Әвон дештә бозә чәши бегули кардедән ки, чок чиче, бевәҹ чич! Һәлә ыштә ағылмандә ғејдонән нывыштедән дебәмә чәмә кардә коон әлоғодор!

Бә гиј гәтедәм ки, аз веј чијон умутедәм чәвонку. Де дығғәти әмәл кардедәм бәчәвон вотә ғејдон, бәчәвон сәрәнҹомон. Охо ым бәмә һәмрәғә публикәје. Де һәјфи ки, чәмә мердон анә һәмрәғ нин бы коон! Һәлбәттә, ым бәчәмә һәмә толышә мердон аид ни, әмма чич бәбе воте, жәләвононән һестин!..

Демијән жыго, аз һәммәјсә веј дығғәт сәғандедәм бәчәмә мојнон хыјзони, ешғи ијән меһиббәти, чәмә зывони, толышә хәлғи әбәдијәти һәхәдә нывыштә мыһокимон! Бы мәсәлонәдә чәмә мојнон һәммәјсә чокә дастәкин бәмы! Әвон чандә материалон дојдән бәмы, идејон дојдән, азән бә жимон дәвонедәм әвони ыштә һаружнә коәдә!

Толышә мојнон һәммәјсә веј нороһат кардә мәсәлә чәмә хәлғи еғволе! Охо мојнон чәмә хәлғи Моән, чәј хывандин, әвон тәминот дојдән бәчәмә зывони манде! Әвон веј вахти шикат кардедән ки, чәвон шујон веј вахти бә тырки гәп жәјдән, мәһәл нојдәнин бәштә Инә зывони, нығо дојдәнин чәмә зывони тәмизәти, тыркә сыханон веј око дојдән, де әғылон бә тырки гәп жәјдән.

Бәмы ләзәт дојдә мојнон чәмә зывони жыго һәвари кәшеку, ым шо кардедә мыни! Ым һәмән әј сыбут кардедә ки, толышә зывон һесте, вәомәдән бәбе! Чумчыко, чокнә ки пијо вотыме, мојнон нығо доәкәсин милли әнәнон, хыјзони, зывони. Гирәм әвон жәго кәшедәнбу чәмә зывони гәрдәни, нығо дојдәнбу чәмә хәлғи һәмон ә атрибутон һәммәј, бәвәдә һич шәк ни ки, бәжије чәмә хәлғән, чәј зывонән, обәзавзијен һәнијән чәмә хәлғән, чәмә зывонән!

Чич бәбе воте меһиббәти, ешғи һәхәдә? Чыми ыштән һежо меһиббәте, јолә меһиббәт! Гирәм мојнә папе ныбо бә хәлғи, нәсыли огәте, әј нығо дој, бәвәдә чәј меһиббәтыш әбыни! Быбујән, әв мыҹәррәд бәбе, гырд шәрти бәбе!

Ым ыштән һежо әсыл меһиббәте! Әве аз вотедәм ки, бовәмандим ки, чәмә мојнон зынедән меһиббәти ғәдри, әвон пиједәшоне чәмә хәлғ, чәвон меһиббәт һич вахти ғәт әбыни!

Әфа, бы ружонәдә чәмә Сипириш меһмон быә ыштә гыләј дијәроә авлоди кәдә. Чә хонәхо моә омәјбән дијо чәј тоно. Сипијәсә женебән, нәвәсојбебән. Сипириш дылисыхт гәп жәјдәбе чәј мојнә һәхәдә, фәхр кардедәбе ки, һәлән мандән жәго мојнон Толышстонәдә! Абруманд, ағылманд, ыштә гәтегыри әзын, ыштә гәви сыхани әзын, ро-ријә әзын, һәјоманд, чич бывотым, әсыл толышә мојнә!

Бәнә бә мојнә быбән һәммәј, чымы азизә һовон! Әсыл толышә мојнә жәго быәнине!

Быжијын толышә мојнон!

Быжијы ыштә мојнон ғәди зынә чәмә хосә хәлғ!

Быжијы сәбәсожә Толышстон!

Быжијы Толышстони Милли телевизијә!

Леjлә Додо

Источник: https://www.youtube.com/watch?v=smybUqPiBxk

Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *

Можно использовать следующие HTML-теги и атрибуты: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>