«

»

Дек 15

Толышон ғәдимијәдә чич вотејдәбин бә ахмәхи?

Чымы азизә быјон ијән һовон!
Чәмә Инә зывонәдә ахмәхи чандә гылә номоныш һесте. Мәсәлән, “сәфе” – әрәби “сәфиһ” сыханику пегәтә быә; “бемәхә”, јәне “бемазгә одәм”. “Мәхи” мәно “мазге”, “кәлләје”, “сәје”; “ахмәх” – әрәби зывонәдә “әһмак” сыханикује; “гиж”ән һәмон мәно дојдә. Ым сыхан һесте фарси ијән ермәни зывононәдә; “беағыл” – әрәби сыхан “ағыли” һәшә формәје; “лоләмәхи”, еһтимол ки, дыглә сыхано бә әмәл омә: “лол”  ијән “мәх”, пијо вотыме бәшмә, “кәлләје”, “мазге”, “сәје”. Еһтимол бәбе кардеј ки, навко ым сыханышон “лолә сә” мәноәдә око доә, јәне “мәләмәз”, “мызи”.
Чәјо һесте жыго гыләј сыхан: “нодон”. Ым ирони сыхане, есәтнә фарси зывонәдән һесте, мәнош “нызнәкәс”, “әвом”, “бехәбә”је.
Чәјоән һесте сыхан “дәмәрәс”. Ым сыхан фел “дәрәсе”ку бә әмәл омә. Чәј мәно мандедә бә сыхан “әнәрәс”и. Ијо “-мә-“ һәшә ғулоғәје. Һәрфи мәнош “әнәрәсә сәје”. Сыхан “сәмәрәс”ијән око дојдәмон бы мәноәдә.
Гыләј чокә сыханән “бемазг”е. Толыши зывонәдә быә сыхан “мазг” бешедә бә ғәдимә Ирони сыхан *mazga-. Ым сыхан мандә фарси ијән кали ҹо Ирони зывононәдә, һаказә чәмә зывонәдән “мәғз” формәдә. Авестәдән mazga- сыхан «мазг» мәноәдә око доә бә.
Ды-се кәлимә бывотым сыхан «мәләмәз»и һәхәдә. «Пассив» мәно дојдә. Ым сыхан кали сәдон комбинасијәку бә әмәл омә.
Әмма, чымы азизгирамијон, ән мәрағинә сыханым огәтә бо пешы. Чәмә зывонәдә ахмәхи нишо доә гыләјн сыхан һесте ки, чәј ришә веј бә ғәдими шедә. Ым сыхан “камсәр”е. Сыфтә-сыфтә ым сыхани око дојдәбин “гәдә сә одәм”и мәноәдә. Ғәдимә Ирони зывонәдә бәј вотејдәбин *kāmna-sara-. Чиче чы сыхани оржиналәти? Әве ки, ым сыхан ғәдимә Ирони сыхани мыстәғимә идомәје. Һәмән ым сыхан есә мандәни ҹо һич гылә Ирони зывонәдә.
Ирони Парфијә тарыхи вахтику әмә зынедәмон ки, бәвәдә Камсәр мердә номбе, мәношән «ахмәх»бе. Ғәдимә Парфијә задәгонә нәслон гыләјни ном Касәре. Һәнијән дырыст бывотомон, «Камсәрәкон». Ғәдимә Ирони јолә пејғәмбәр Мани чы нәсыло бешә.
Есән, чымы азизон, шымә һәхыон һесте хәбә быстәнән ки, ым чы вәрсәғеје ты вотејдәш, Лејла Додо? Бә әғылијән «ахмәх» ном бәнон?
Не, чымы шинә-шәкә толышон, чымы жәго гыләј нијәтым ни. Әмма аз чич быкәм ки, «камсәр»и мәно ростијән «ахмәх»е. Интаси бә жыго номон елмәдә вотедән «мыһофизә номон», «бәднәзәрику нығо доә номон». Ым номон бәнә чәшәмән. Хәлғи тәсәввурәдә жыго номон әғыли нығо дојдән бәднәзәрику, ҹынонку. Ғәдимијәдә одәмон жыго һисоб кардедәбин ки, ҹын нез омеәдә бә әғыли, пиједәше бә чәш бијә әј, ја быдызды корпә, виндеәдә ки, әғыли ном жыгоје, бәвәдә боштә ман зынедә әј бә чәш варде ја дызде, јәне ыштән-бәштә вотејдә ки, «чы ахмәхи чичи бә чәш бијәм ја быдыздым»?
Ымијән бывотым ки, чәмә хәлғи јолә пејғәмбәр Зәрдусти номән жыго бәднәзәрику чәш кардә номон гыләјније. Ғәдимә Ирони зывонәдә бә Зәрдусти вотедәбин Зәрәтуштрә. Чыми мәно ыме: «канә дәвон сојб». Ым номышонән ноә бәј ки, быдә ҹынон бә чәш нывән ја ныдыздын әј корпәтиҹо.
Гыләјән мәсәлә бывотым бәшмә. Ермәнијонку быә ном «Вазген»ән жәго номе. Ә сыханышон пегәтә мијонә Ирони зывони сыхан «ввәзәхен»ику, һәрфи мәношән ыме: «бә вәзәхи мандә одәм», «бә вәзәхи охшијә одәм».
Жыгонә, чымы азизон, шымә ижән шојд бишон ки, чәмә Инә зывон чанә ғәдим ијән гәнҹине. Әве ижән вотедәм бәшмә: Чәмә Инә зывони ғәдри бызынән, нығо быдән әј, гәп быжәнән бы зывонәдә – чәмә шинә-шәкә толышә зывонәдә!
Хыдо ыштән комәг быбу бәшмә! Амин!
Лејла Додо

Источник:https://www.youtube.com/watch?v=Whd0W_KTMAU

Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *

Можно использовать следующие HTML-теги и атрибуты: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>